Năm 2026, quản lý ngân sách xây nhà không nên chỉ dừng ở việc hỏi “giá xây dựng bao nhiêu tiền/m²?”. Gia chủ cần biết khoản nào có thể chốt giá, khoản nào có thể biến động và khoản nào tuyệt đối không nên để mơ hồ trong hợp đồng.
Từ ngày 01/07/2026, Nghị định 206/2026/NĐ-CP và Thông tư 36/2026/TT-BXD có hiệu lực, quy định cụ thể hơn về xác định, quản lý và điều chỉnh chi phí đầu tư xây dựng, bao gồm dự toán, giá xây dựng, chi phí trực tiếp và các yếu tố liên quan.
Đặc biệt, Bộ Xây dựng cũng đang yêu cầu tăng cường theo dõi diễn biến giá vật liệu xây dựng; tại TP.HCM, vấn đề nguồn cung một số vật liệu như cát, đá, đất đắp từng được phản ánh là có thời điểm thiếu ổn định.
Vì vậy, cách quản lý ngân sách phù hợp là:
Khóa những gì có thể xác định chắc chắn; linh hoạt những gì phụ thuộc thời điểm, thị trường hoặc lựa chọn của gia chủ; đồng thời quy định trước cách xử lý khi giá thay đổi.
1. Vì sao xây nhà năm 2026 không nên khóa giá tất cả ngay từ đầu?
1.1. Giá xây nhà không phải một con số cố định
Tổng chi phí xây dựng được hình thành từ nhiều thành phần:
- Vật liệu.
- Nhân công.
- Máy móc, thiết bị thi công.
- Chi phí quản lý.
- Chi phí tư vấn.
- Chi phí khác.
- Chi phí hoàn thiện.
- Các khoản phát sinh theo điều kiện thực tế.
Thông tư 36/2026/TT-BXD hiện hướng dẫn riêng về giá xây dựng, giá các yếu tố chi phí trực tiếp, chỉ số giá xây dựng và việc xác định, điều chỉnh dự toán.
Do đó, việc một nhà thầu đưa ra một mức giá tại thời điểm báo giá không có nghĩa tất cả thành phần cấu thành mức giá đó đều có mức biến động giống nhau.
1.2. Khóa giá sai thời điểm có thể làm gia chủ chịu thiệt
Nếu khóa giá một hạng mục khi:
- Thiết kế chưa hoàn chỉnh.
- Chủng loại vật liệu chưa chọn.
- Khối lượng chưa chính xác.
- Chưa khảo sát hiện trạng.
- Chưa xác định phương án thi công.
thì con số “khóa giá” thực chất vẫn dựa trên nhiều giả định.
Ngược lại, nếu nhà thầu phải cam kết một mức giá cố định trong thời gian rất dài trong khi giá đầu vào biến động mạnh, nhà thầu có thể phải đưa phần rủi ro đó vào giá ngay từ đầu.
Khóa giá không đúng cách chưa chắc làm tổng chi phí thấp hơn.
1.3. Nguyên tắc quan trọng: khóa phạm vi trước, khóa giá sau
Một dự toán đáng tin cậy nên đi theo trình tự:
Khóa thiết kế → khóa khối lượng → khóa tiêu chuẩn vật tư → xác định thời điểm thi công → sau đó mới khóa giá phù hợp.
Bộ Xây dựng cũng đã ban hành hướng dẫn xác định khối lượng công trình có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, cho thấy khối lượng là một cơ sở quan trọng trong việc xác định chi phí xây dựng.

2. Những khoản nên khóa giá ngay từ đầu khi xây nhà
2.1. Chi phí thiết kế khi hồ sơ đã được chốt
Nếu gia chủ đã thống nhất phạm vi thiết kế, nên xác định rõ:
- Thiết kế kiến trúc.
- Thiết kế kết cấu.
- Thiết kế điện nước.
- Hồ sơ xin phép.
- Số lần chỉnh sửa.
- Hồ sơ triển khai thi công.
Những khoản này có thể quy định rõ giá trị và phạm vi ngay từ đầu.
Điều quan trọng không chỉ là “thiết kế bao nhiêu tiền?”, mà là “mức giá đó bao gồm chính xác những sản phẩm nào?”
2.2. Nhân công theo phạm vi hợp đồng
Nếu hợp đồng thi công đã xác định rõ:
- Công việc.
- Khối lượng.
- Tiêu chuẩn.
- Thời gian.
- Điều kiện thi công.
thì phần nhân công thuộc phạm vi đã cam kết nên được quy định rõ cách tính và điều kiện điều chỉnh.
2.3. Các hạng mục có khối lượng và tiêu chuẩn đã xác định
Ví dụ:
- Cửa.
- Lan can.
- Cầu thang.
- Tủ bếp.
- Đá cầu thang.
- Gạch lát.
- Sơn.
- Thiết bị vệ sinh.
Nếu đã chọn rõ mẫu mã + quy cách + thương hiệu + khối lượng, gia chủ có cơ sở tốt hơn để chốt giá.

3. Những khoản không nên khóa giá quá sớm
3.1. Vật liệu chưa chọn chủng loại
Không nên ghi:
“Gạch loại tốt – đơn giá cố định.”
Cách ghi này tạo cảm giác đã khóa giá nhưng thực tế chưa xác định được sản phẩm.
Cần phân biệt:
“Khóa giá theo vật liệu cụ thể”
với:
“Khóa giá theo tên gọi chung của một nhóm vật liệu.”
Hai cách này hoàn toàn khác nhau.
3.2. Thiết bị và nội thất gia chủ chưa quyết định
Các hạng mục như:
- Bếp.
- Thiết bị vệ sinh.
- Đèn trang trí.
- Máy lạnh.
- Tủ quần áo.
- Rèm.
- Thiết bị điện.
- Nội thất rời.
có thể có khoảng giá rất rộng.
Nếu gia chủ chưa xác định nhu cầu, việc khóa một mức giá quá sớm dễ dẫn đến hai khả năng:
Một: chọn sản phẩm thấp hơn mong muốn.
Hai: phải bù thêm tiền khi nâng cấp.
3.3. Những hạng mục phụ thuộc vào thiết kế cuối cùng
Nếu thiết kế còn thay đổi, không nên vội khóa cứng:
- Khối lượng gạch.
- Khối lượng đá.
- Chiều dài lan can.
- Số lượng cửa.
- Hệ thống đèn.
- Điểm điện.
- Thiết bị vệ sinh.
- Tủ và nội thất cố định.
Bởi khi bản vẽ thay đổi, khối lượng cũng có thể thay đổi theo.

4. Vật liệu xây dựng: nên khóa giá hay chấp nhận biến động?
4.1. Đây là nhóm cần được đặc biệt lưu ý trong năm 2026
Giá vật liệu xây dựng không phải là một mức giá cố định do Nhà nước ấn định cho toàn thị trường. Bộ Xây dựng cho biết giá vật liệu được khảo sát, thu thập để phục vụ công bố giá định kỳ tại địa phương; đồng thời cơ quan quản lý đang theo dõi diễn biến giá vật liệu và tác động của biến động đầu vào đến chi phí xây dựng.
Điều đó có nghĩa gia chủ cần phân biệt:
Giá thị trường tại thời điểm báo giá
và
giá đã được nhà thầu cam kết trong hợp đồng.
4.2. Vật liệu nào nên cố gắng khóa giá?
Có thể ưu tiên khóa giá đối với những vật liệu:
- Đã chọn chính xác.
- Có thương hiệu/quy cách rõ ràng.
- Có khối lượng tương đối chắc chắn.
- Có thời điểm mua hàng gần thời điểm thi công.
- Có nguồn cung ổn định.
Ví dụ:
- Gạch.
- Sơn.
- Cửa.
- Đá.
- Thiết bị vệ sinh.
- Một số thiết bị điện.
4.3. Với vật liệu biến động mạnh, cần khóa “cơ chế” thay vì chỉ khóa “giá”
Đây là điểm rất quan trọng.
Thay vì chỉ ghi:
“Giá vật liệu cố định.”
có thể quy định:
Giá cơ sở + điều kiện điều chỉnh + nguồn tham chiếu + thời điểm xác định giá + trách nhiệm của mỗi bên.
Như vậy, khi thị trường thay đổi, hai bên có căn cứ để xử lý thay vì tranh luận cảm tính.

5. Phần móng, kết cấu và hiện trạng: không nên cố khóa khi dữ liệu chưa đủ
5.1. Đây là nhóm chi phí khó xác định tuyệt đối từ báo giá sơ bộ
Trước khi thi công, có thể chưa biết chính xác:
- Điều kiện nền đất.
- Kết cấu công trình cũ.
- Điều kiện nhà liền kề.
- Khả năng đưa máy móc vào.
- Phương án gia cố.
- Điều kiện đào móng.
- Các công trình ngầm hiện hữu.
Do đó, nếu chưa khảo sát đầy đủ mà đưa ra một con số tuyệt đối cho mọi tình huống, gia chủ cần hỏi rất kỹ cơ sở của con số đó.
5.2. Không nên nhầm “dự toán” với “cam kết không phát sinh”
Một dự toán được lập dựa trên thông tin hiện có.
Nếu sau khi thi công phát hiện điều kiện thực tế khác đáng kể so với giả định ban đầu, chi phí có thể phải xem xét lại tùy hợp đồng và nguyên nhân.
Điều quan trọng là hợp đồng phải quy định:
- Phát sinh nào được chấp nhận?
- Ai có quyền phê duyệt?
- Cách xác định đơn giá?
- Có cần lập báo giá bổ sung?
- Có được thi công trước khi gia chủ duyệt không?
5.3. Nguyên tắc: không khóa bằng một con số thiếu cơ sở
Một mức giá thấp nhưng không có cơ sở khối lượng có thể nguy hiểm hơn một mức giá cao nhưng được bóc tách rõ.

6. Khoản nào nên khóa giá theo hợp đồng và khoản nào nên để theo thực tế?
6.1. Nhóm A – Nên ưu tiên khóa giá
| Khoản chi phí | Mức độ nên khóa |
|---|---|
| Phí thiết kế đã chốt phạm vi | Cao |
| Nhân công trong phạm vi hợp đồng | Cao |
| Hạng mục đã chốt vật liệu | Cao |
| Cửa đã chọn mẫu/quy cách | Cao |
| Gạch đã chốt chủng loại | Cao |
| Sơn đã chốt thương hiệu/chủng loại | Cao |
| Thiết bị đã chốt mẫu | Cao |
| Các hạng mục có khối lượng rõ | Cao |
6.2. Nhóm B – Nên quy định cơ chế điều chỉnh
| Khoản chi phí | Cách quản lý |
|---|---|
| Vật liệu có biến động | Quy định cơ chế điều chỉnh |
| Nhân công kéo dài do thay đổi tiến độ | Quy định điều kiện |
| Khối lượng móng chưa xác định đầy đủ | Xác định theo thực tế/thiết kế |
| Hạng mục phụ thuộc hiện trạng | Quy định phát sinh |
| Thay đổi thiết kế | Báo giá bổ sung trước khi làm |
6.3. Nhóm C – Nên để linh hoạt theo lựa chọn của gia chủ
| Khoản chi phí | Vì sao? |
|---|---|
| Nội thất rời | Có nhiều phân khúc |
| Đèn trang trí | Phụ thuộc sở thích |
| Thiết bị cao cấp | Có thể nâng cấp |
| Rèm | Không nhất thiết phải chốt từ đầu |
| Đồ decor | Không ảnh hưởng kết cấu |
Điểm quan trọng là linh hoạt không có nghĩa là bỏ ngỏ.
Mỗi khoản linh hoạt vẫn cần có:
Ngân sách dự kiến + phạm vi + thời điểm quyết định cuối cùng.

7. Cách ghi điều khoản giá trong hợp đồng để tránh tranh chấp
7.1. Không nên chỉ ghi “giá trọn gói”
“Trọn gói” cần được giải thích bằng danh mục công việc cụ thể.
Hợp đồng nên thể hiện:
- Hạng mục.
- Khối lượng.
- Đơn vị.
- Đơn giá.
- Thành tiền.
- Chủng loại vật tư.
- Tiêu chuẩn kỹ thuật.
- Hạng mục bao gồm.
- Hạng mục không bao gồm.
- Điều kiện phát sinh.
- Điều kiện điều chỉnh giá.
7.2. Nếu giá được điều chỉnh, phải xác định nguyên tắc trước
Một điều khoản tốt nên trả lời được:
Giá nào là giá cơ sở?
Giá nào được phép điều chỉnh?
Biến động bao nhiêu thì được điều chỉnh?
Nguồn giá nào được sử dụng để đối chiếu?
Ai xác nhận mức giá mới?
Thời điểm nào được dùng để xác định biến động?
Ai chịu phần chênh lệch?
Càng rõ những câu hỏi này, khả năng tranh chấp càng giảm.
7.3. Mọi phát sinh nên được xác nhận trước khi thi công
Quy trình an toàn:
Phát hiện phát sinh → xác định nguyên nhân → bóc khối lượng → báo giá → gia chủ xác nhận → thi công.
Không nên để tình trạng:
“Làm trước rồi cuối cùng mới tính tiền.”
Đây là một trong những nguyên nhân khiến gia chủ khó kiểm soát ngân sách.

8. Chiến lược khóa giá theo từng giai đoạn xây nhà
8.1. Giai đoạn trước thi công: khóa thiết kế và phạm vi
Trước khi ký hợp đồng thi công, nên cố gắng hoàn thiện:
- Công năng.
- Diện tích.
- Số tầng.
- Phong cách.
- Mặt tiền.
- Vật liệu chủ đạo.
- Tiêu chuẩn hoàn thiện.
Đây là giai đoạn khóa phạm vi, chưa nhất thiết phải khóa tất cả giá.
8.2. Giai đoạn ký hợp đồng: khóa những gì đã đủ dữ liệu
Sau khi thiết kế và khối lượng tương đối rõ:
- Khóa giá các hạng mục có thể xác định.
- Quy định giá cơ sở.
- Xác định các khoản chưa bao gồm.
- Thiết lập cơ chế điều chỉnh.
8.3. Giai đoạn mua vật tư: khóa các hạng mục có thể mua sớm
Những vật liệu đã quyết định và có thời điểm mua phù hợp có thể được:
- Chốt mẫu.
- Chốt số lượng.
- Chốt đơn giá.
- Đặt hàng.
Điều này giúp giảm rủi ro biến động giá và tránh việc đến sát thời điểm thi công mới lựa chọn vật tư.
8.4. Giai đoạn hoàn thiện: giữ ngân sách linh hoạt
Phần hoàn thiện thường có nhiều lựa chọn nâng cấp.
Do đó, gia chủ nên duy trì một khoản ngân sách riêng cho:
- Thiết bị.
- Đèn.
- Nội thất.
- Trang trí.
- Các nâng cấp ngoài thiết kế ban đầu.

9. Công thức quản lý ngân sách xây nhà năm 2026
9.1. Không nên cố khóa toàn bộ ngân sách
Một cách quản lý thực tế hơn là chia ngân sách thành 4 lớp:
Ngân sách cố định + ngân sách có điều kiện điều chỉnh + ngân sách linh hoạt + quỹ dự phòng.
Ví dụ:
Ngân sách cố định: phần đã có phạm vi và giá rõ.
Ngân sách điều chỉnh: vật liệu hoặc khối lượng có khả năng biến động.
Ngân sách linh hoạt: nội thất, thiết bị, nâng cấp theo sở thích.
Quỹ dự phòng: dành cho các tình huống chưa thể xác định hoàn toàn.
9.2. Tỷ lệ dự phòng không nên áp dụng máy móc cho mọi căn nhà
Không có một tỷ lệ duy nhất phù hợp với tất cả công trình.
Mức dự phòng nên xem xét dựa trên:
- Độ phức tạp của thiết kế.
- Hiện trạng đất.
- Nhà cũ hay đất trống.
- Vị trí trong hẻm hay mặt tiền.
- Mức độ hoàn thiện.
- Mức độ ổn định của giá vật liệu.
- Số lượng hạng mục chưa chốt.
- Khả năng thay đổi của gia chủ.
Căn nhà càng nhiều yếu tố chưa xác định thì càng cần quản lý phần dự phòng chặt chẽ.
9.3. Checklist 12 khoản cần chốt trước khi ký hợp đồng
Gia chủ nên kiểm tra:
- Tổng diện tích tính giá.
- Phạm vi công việc.
- Khối lượng chính.
- Chủng loại vật liệu.
- Tiêu chuẩn hoàn thiện.
- Giá nhân công.
- Giá vật tư.
- VAT.
- Các khoản không bao gồm.
- Điều kiện phát sinh.
- Cơ chế điều chỉnh giá.
- Ngân sách dự phòng.
Nếu 12 nội dung này đều được làm rõ, gia chủ sẽ kiểm soát ngân sách tốt hơn nhiều so với việc chỉ nhìn vào đơn giá xây dựng/m².

10. Kết luận
Xây nhà năm 2026 không nên được quản lý theo tư duy “khóa giá tất cả càng sớm càng tốt”.
Cách hiệu quả hơn là:
Khóa cái chắc chắn – quy định cơ chế cho cái biến động – để linh hoạt cái phụ thuộc lựa chọn – và luôn có khoản dự phòng.
Trong đó, những khoản đã xác định rõ phạm vi, khối lượng, chủng loại và thời điểm có thể ưu tiên khóa giá. Ngược lại, những khoản phụ thuộc vào hiện trạng, thị trường, thiết kế chưa chốt hoặc lựa chọn cá nhân nên được quản lý bằng cơ chế điều chỉnh và ngân sách giới hạn, thay vì cố đưa ra một con số cố định thiếu cơ sở.
Đặc biệt trong bối cảnh hệ thống quy định về quản lý chi phí xây dựng đã được cập nhật từ tháng 7/2026, việc xác định khối lượng, giá xây dựng, yếu tố chi phí và cơ chế điều chỉnh cần được làm rõ ngay từ giai đoạn lập dự toán và hợp đồng.
Nguyên tắc gia chủ nên nhớ:
Không phải giá cố định mới là giá an toàn. Giá an toàn là giá có phạm vi rõ, khối lượng rõ, vật liệu rõ và cách xử lý biến động cũng rõ.
11. Liên hệ để được chúng tôi tư vấn tận tình nhất:
CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ XÂY DỰNG VÀ THƯƠNG MẠI TIẾN PHÁT SỐ TÁM
Địa chỉ: 50A Trương Đăng Quế, Phường 1, Quận Gò Vấp, TP.HCM
Hotline: 0903 768 270 – Anh Vũ (CEO)
Youtube: Xây Dựng Nhà Phố

